Saya agak ragu dan bingung apabila sebuah syarikat pemula mengumumkan rancangan pada musim luruh lalu. Mereka berhasrat menggunakan AI generatif bagi menghasilkan semula rakaman yang hilang daripada filem klasik Orson Welles, “The Magnificent Ambersons”. Persoalannya, mengapa ada pihak sanggup melabur masa dan wang untuk suatu usaha yang dijangka akan mencetuskan kemarahan peminat filem, di samping menjanjikan pulangan komersial yang kecil?
Minggu ini, majalah The New Yorker menerbitkan profil mendalam oleh Michael Schulman yang mendedahkan lebih banyak perincian tentang projek ini. Sekurang-kurangnya, artikel tersebut memberikan pencerahan mengenai dorongan di sebalik usaha syarikat pemula Fable dan pengasasnya, Edward Saatchi: nampaknya ia berputik daripada kecintaan yang mendalam terhadap Orson Welles dan karya-karyanya.
Saatchi, anak kepada pengasas firma pengiklanan Saatchi & Saatchi, mengimbas kembali zaman kanak-kanaknya yang dihabiskan dengan menonton filem di bilik tayangan peribadi bersama ibu bapanya yang sangat meminati sinema. Beliau menyatakan kali pertama menonton “Ambersons” adalah ketika berusia dua belas tahun.
Artikel profil tersebut turut merungkai daya tarikan “Ambersons” yang berterusan, biarpun tidak sepopular filem pertama Welles, “Citizen Kane”. Welles sendiri pernah menganggap “Ambersons” sebagai “gambar yang jauh lebih baik”. Namun, selepas tayangan pratonton yang teruk, pihak studio telah memotong 43 minit daripada filem itu, menambahkan pengakhiran gembira yang mendadak serta tidak meyakinkan, lalu akhirnya memusnahkan rakaman yang dipotong untuk mengosongkan ruang simpanan mereka.
Bagi Saatchi, ia merupakan “permata berharga sinema yang hilang”. Beliau yakin dalam nalurinya bahawa pasti ada jalan untuk memulihkan keadaan yang telah berlaku.
Saatchi bukanlah individu pertama yang bermimpi untuk menghasilkan semula rakaman yang lenyap itu. Malah, Fable sedang bekerjasama dengan pembuat filem Brian Rose, yang sebelum ini telah bertahun-tahun berusaha mencapai matlamat sama melalui adegan animasi berdasarkan skrip, gambar, dan nota Welles. (Rose mengakui, selepas menayangkan hasil kerjanya kepada rakan dan keluarga, “ramai di antara mereka yang terpinga-pinga”.)
Jadi, walaupun Fable memanfaatkan teknologi yang lebih maju — merakam adegan secara langsung dan kemudian melapiskannya dengan ciptaan semula digital pelakon asal serta suara mereka — projek ini lebih wajar difahami sebagai versi kerja Rose yang lebih rapi dan dibiayai dengan lebih baik. Ini adalah usaha seorang peminat untuk mendapatkan gambaran visi sebenar Welles.
Harus ditekankan, artikel New Yorker tersebut hanya menyertakan beberapa klip animasi hasil kerja Rose dan imej-imej pelakon AI dari Fable. Tiada rakaman sebenar yang memaparkan hasil gabungan aksi langsung-AI oleh Fable.
Syarikat itu sendiri mengakui menghadapi cabaran besar. Ini termasuklah membetulkan kesilapan ketara seperti kemunculan pelakon Joseph Cotten dengan dua kepala, atau tugas yang lebih subjektif untuk mencipta semula keindahan sinematografi filem yang kompleks. (Saatchi malah menceritakan masalah “kebahagiaan”, di mana AI cenderung membuat wanita dalam filem kelihatan gembira secara tidak sesuai).
Berhubung persoalan sama ada rakaman ini akan diterbitkan kepada umum, Saatchi mengakui merupakan “kesilapan besar” apabila tidak berbincang dengan waris Welles sebelum membuat pengumuman. Sejak itu, beliau dilaporkan berusaha keras untuk mendapatkan persetujuan daripada pihak waris dan juga Warner Bros., pemilik hak cipta filem tersebut. Beatrice, anak perempuan Welles, memberitahu Schulman bahawa meskipun masih “ragu-ragu”, beliau kini yakin “mereka menjalankan projek ini dengan penghormatan tinggi terhadap ayah saya dan filem yang indah ini”.
Pelakon dan penulis biografi Simon Callow, yang kini dalam proses menulis buku keempat bagi siri biografinya tentang Welles, juga bersetuju untuk menjadi penasihat projek ini. Beliau, yang merupakan rakan keluarga Saatchi, menyifatkan projek ini sebagai “idea yang hebat”.
Walau bagaimanapun, tidak semua pihak terpengaruh. Melissa Galt menyatakan ibunya, pelakon Anne Baxter, “sama sekali tidak akan bersetuju dengan perkara seumpama ini”.
Galt menjelaskan, “Ini bukanlah kebenaran yang hakiki. Ia hanyalah ciptaan berdasarkan kebenaran orang lain, bukannya karya asal. Ibu saya seorang yang sangat mementingkan ketulenan.”
Meskipun saya mula bersimpati dengan matlamat Saatchi, saya tetap bersetuju dengan pandangan Galt: sebaik mana pun projek ini, ia hanya akan menjadi sesuatu yang baharu, sekadar imaginasi tentang bagaimana filem itu mungkin terhasil.
Hakikatnya, kenyataan Galt mengenai pendirian ibunya bahawa “apabila filem itu selesai, ia selesai”, mengingatkan saya kepada sebuah esei baru-baru ini. Penulis Aaron Bady dalam esei tersebut menyamakan AI dengan puntianak dalam cerpen “Sinners”. Bady berhujah bahawa dalam dunia seni, baik puntianak mahupun AI akan sentiasa gagal mencapai kesempurnaan, kerana “apa yang membolehkan seni itu wujud” adalah pemahaman tentang keterbatasan dan kematian.
Beliau menulis, “Tiada karya seni yang wujud tanpa pengakhiran, tanpa titik di mana karya itu tamat (walaupun dunia terus berputar).” Bady menambah, “Tanpa kematian, tanpa kehilangan, dan tanpa ruang yang memisahkan jasad saya dan jasad anda, yang membezakan ingatan saya daripada ingatan anda, kita tidak mungkin mampu mencipta seni, keinginan, mahupun perasaan.”
Dengan pertimbangan ini, desakan Saatchi yang mahu “membatalkan apa yang telah berlaku” seolah-olah menunjukkan keengganan yang agak keanak-anakan untuk menerima bahawa sesetengah kehilangan adalah kekal, jika tidak secara terang-terangan menyerupai sikap puntianak. Sikap ini mungkin tidak jauh berbeza daripada pengasas syarikat pemula yang mendakwa boleh menghapuskan kesedihan — atau eksekutif studio yang berkeras bahawa “The Magnificent Ambersons” memerlukan pengakhiran yang gembira.
